مالیات بر ارث سهام بورس و سهام عدالت | محاسبه و پرداخت + (تلفنی)

بعد از فوت یکی از اعضای خانواده، علاوه بر مسائل احساسی، وراث با انجام کارهای اداری مختلفی روبرو می‌شوند. از جمله این کارها می‌توان به انتقال اموال و حساب‌های بانکی گرفته تا تعیین تکلیف سهام بورس و سهام عدالت اشاره کرد. در این میان، یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید قبل از انتقال سهام به آن توجه شود، مالیات بر ارث است. آشنایی با قوانین و مراحل پرداخت این مالیات، باعث می‌شود فرآیند انتقال سهام سریع‌تر و بدون دردسر انجام شود. در این مقاله، علاوه بر بررسی مالیات بر ارث سهام بورس و سهام عدالت، جدیدترین قوانین و مقررات مربوط به این حوزه را نیز مرور می‌کنیم تا بتوانید با آگاهی کامل، مراحل انتقال سهام را انجام دهید.

مالیات بر ارث سهام بورس چیست و چه قوانینی دارد؟

انتقال سهام بورس و سهام عدالت متوفی، مانند سایر دارایی‌ها، تابع قوانین مشخصی است و وراث پیش از انتقال یا فروش این دارایی‌ها باید با مقررات مالیات بر ارث آشنا باشند. شناخت این قوانین، علاوه بر جلوگیری از بروز مشکلات اداری، باعث می‌شود مراحل انتقال سهام سریع‌تر انجام شود.

• تعریف قانونی ارث و انتقال دارایی‌های مالی متوفی: طبق قانون مدنی، پس از فوت هر شخص، کلیه حقوق و دارایی‌های مالی او به وراث قانونی منتقل می‌شود. سهام بورس، سهام عدالت و سایر اوراق بهادار نیز جزو این دارایی‌ها هستند و وراث برای انتقال رسمی آن‌ها باید مراحل قانونی، از جمله تعیین تکلیف مالیات بر ارث را طی کنند.
• تفاوت اساسی قانون قدیم (قبل از ۱۳۹۵) و قانون جدید مالیات بر ارث: در قانون قدیم، وراث باید قبل از انتقال هر یک از دارایی‌های متوفی، مالیات بر ارث تمام اموال را تعیین و تسویه می‌کردند. اما با اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم از سال ۱۳۹۵، مالیات هر دارایی به صورت جداگانه محاسبه و دریافت می‌شود. به همین دلیل، وراث می‌توانند بدون تعیین تکلیف همه اموال متوفی، تنها برای انتقال سهام بورس یا سهام عدالت اقدام کنند.
• مرجع صالح و سامانه پیگیری مالیات بر ارث اوراق بهادار: رسیدگی به پرونده مالیات بر ارث و صدور مفاصاحساب مالیاتی بر عهده سازمان امور مالیاتی کشور است. پس از انجام مراحل مالیاتی، وراث می‌توانند برای انتقال سهام بورس و سایر اوراق بهادار، از طریق شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) و درگاه‌های الکترونیکی مربوطه، درخواست خود را ثبت و وضعیت آن را پیگیری کنند.

بسیاری از وراث تصور می‌کنند سهام بورس و سهام عدالت از مالیات بر ارث معاف هستند. در حالی که نحوه محاسبه مالیات این دارایی‌ها تابع قوانین و شرایط مشخصی است.

جدول نرخ‌های جدید مالیات بر ارث سهام بورس و سهام عدالت

نرخ مالیات بر ارث سهام بورس و سهام عدالت با توجه به طبقه وراث تعیین می‌شود. جدول زیر، نرخ‌های قانونی را به صورت خلاصه نشان می‌دهد:

طبقه وراث	نرخ مالیات بر ارث سهام بورس و سهام عدالت
طبقه اول (پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوه‌ها)	۰.۷۵٪ ارزش روز سهام
طبقه دوم (پدربزرگ، مادربزرگ، خواهر، برادر و فرزندان آن‌ها)	۱.۵٪ ارزش روز سهام
طبقه سوم (عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آن‌ها)	۳٪ ارزش روز سهام

نحوه محاسبه مالیات بر ارث سهام بورس و فرابورس

بسیاری از وراث تصور می‌کنند مالیات بر ارث سهام بورس مبلغ ثابتی دارد. در حالی که این مالیات بر اساس ارزش روز سهام، نوع دارایی و طبقه وراث محاسبه می‌شود. به همین دلیل، آشنایی با نحوه محاسبه آن می‌تواند از بروز اشتباه و هزینه‌های اضافی جلوگیری کند:

• تعریف سهام بورسی پذیرفته شده در سازمان بورس و اوراق بهادار: سهام بورسی به سهام شرکت‌هایی گفته می‌شود که در بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران پذیرش شده‌اند و خرید و فروش آن‌ها تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار انجام می‌شود. این دسته از سهام، از نظر مالیات بر ارث، مشمول مقررات ویژه اوراق بهادار هستند.
• فرمول محاسبه ارزش روز سهام متوفی در تاریخ انتقال: مبنای محاسبه مالیات، ارزش روز سهام در زمان انتقال به وراث است. برای مثال، اگر متوفی مالک ۲ هزار سهم از یک شرکت بورسی باشد و قیمت پایانی هر سهم در روز ثبت انتقال ۵۰ هزار ریال تعیین شود، ارزش روز این دارایی برابر با ۱۰۰ میلیون ریال خواهد بود و مالیات بر اساس همین مبلغ محاسبه می‌شود.

اگر متوفی سهام چند شرکت بورسی را در اختیار داشته باشد، ارزش هر سهم به صورت جداگانه محاسبه می‌شود و سپس مجموع ارزش آن‌ها مبنای تعیین مالیات قرار می‌گیرد.

نرخ مالیات بر ارث سهام بورسی برای طبقات مختلف وراث

مطابق ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات بر ارث سهام پذیرفته‌شده در بورس و فرابورس برای وراث طبقه اول (پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوه‌ها) معادل ۰.۷۵ درصد ارزش روز سهام در تاریخ انتقال است. این نرخ برای وراث طبقه دوم (پدربزرگ، مادربزرگ، خواهر، برادر و فرزندان آن‌ها) ۱.۵ درصد و برای وراث طبقه سوم (عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آن‌ها) ۳ درصد از ارزش روز سهام خواهد بود.

سود سهام بورس متوفی؛ آیا سود انباشته نیز مشمول مالیات می‌شود؟

بله. اگر سود سهام قبل از فوت به متوفی تعلق گرفته باشد اما هنوز به حساب او واریز نشده یا توسط وراث دریافت نشده باشد، این مبلغ نیز هنگام رسیدگی به مالیات بر ارث بررسی می‌شود. بنابراین، وراث علاوه بر انتقال اصل سهام، باید وضعیت سودهای پرداخت‌نشده را نیز مشخص کنند تا در ادامه فرآیند انتقال یا دریافت سود با مشکلی مواجه نشوند.

مالیات بر ارث سهام عدالت؛ شرایط و نحوه انتقال به وراث

سهام عدالت نیز مانند سهام بورسی، پس از فوت دارنده آن به وراث قانونی منتقل می‌شود. در ادامه، مهم‌ترین نکات مربوط به مالیات بر ارث سهام عدالت و انتقال این دارایی را بررسی می‌کنیم:

• بررسی وضعیت سهام عدالت متوفیان مستقیم و غیرمستقیم: سهام عدالت به دو روش مدیریت مستقیم و مدیریت غیرمستقیم اداره می‌شود. در روش مستقیم، مدیریت و مالکیت سهام مستقیما در اختیار سهامدار است. اما در روش غیرمستقیم، سهام از طریق شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی مدیریت می‌شود. به همین دلیل، وراث باید ابتدا مشخص کنند که سهام عدالت متوفی از کدام نوع بوده است، زیرا مراحل انتقال آن در هر روش متفاوت است.
• فرآیند استعلام موجودی و ارزش‌گذاری سهام عدالت متوفی: وراث باید ابتدا از طریق سامانه‌های مربوط به سهام عدالت یا دفاتر منتخب، از تعداد و وضعیت سهام عدالت متوفی استعلام بگیرند. پس از مشخص شدن موجودی، ارزش روز سهام محاسبه می‌شود تا مبنای انتقال سهام و محاسبه مالیات بر ارث قرار گیرد.

پیش از انتقال سهام عدالت، بررسی وضعیت دارایی متوفی اهمیت دارد، زیرا ممکن است علاوه بر سهام، سودهای واریز نشده یا مطالبات مرتبط نیز وجود داشته باشد.

نرخ و درصد مالیات بر ارث سهام عدالت برای وراث طبقه اول تا سوم

نرخ مالیات بر ارث سهام عدالت، همانند سهام پذیرفته‌شده در بورس و فرابورس محاسبه می‌شود. به این ترتیب، وراث طبقه اول ۰.۷۵ درصد، وراث طبقه دوم ۱.۵ درصد و وراث طبقه سوم ۳ درصد از ارزش روز سهام را به عنوان مالیات بر ارث پرداخت می‌کنند.

مالیات بر ارث سهام غیر بورسی و شرکت‌های سهامی خاص

سهام شرکت‌های غیر بورسی و سهامی خاص نیز پس از فوت مالک، جزو دارایی‌های قابل انتقال به وراث محسوب می‌شود. اما نحوه ارزش‌گذاری آن با سهام پذیرفته‌شده در بورس متفاوت است.

• نحوه ارزش‌گذاری دارایی‌ها و سهم‌الشرکه شرکت‌های خارج از بورس: ارزش این نوع سهام معمولا بر اساس اطلاعات مالی شرکت، ارزش دارایی‌ها، بدهی‌ها و میزان سهم متوفی تعیین می‌شود.
• تفاوت نرخ مالیات شرکت‌های سهامی خاص با شرکت‌های پذیرفته شده در بورس: نرخ مالیات بر ارث سهام غیر بورسی مطابق مقررات مالیاتی و بر اساس ارزش تعیین‌شده دارایی محاسبه می‌شود و با سهام بورسی که مبنای آن ارزش روز بازار است، تفاوت دارد.

ممکن است ارزش واقعی سهام یک شرکت غیربورسی، به دلیل داشتن برند معتبر، مجوزهای خاص یا قراردادهای سودآور، بیشتر از ارزش ثبت شده در اسناد مالی شرکت باشد.

نحوه محاسبه ارزش دفاتر و دارایی‌های نامشهود شرکت‌های غیربورسی

در شرکت‌های غیربورسی، ارزش‌گذاری سهام تنها بر اساس ارزش دفتری دارایی‌ها انجام نمی‌شود. بلکه عواملی مانند برند، حق امتیاز، مجوزهای فعالیت، میزان سودآوری، موقعیت تجاری شرکت و سایر دارایی‌های نامشهود نیز می‌توانند در تعیین ارزش واقعی سهام موثر باشند.

مدارک ضروری برای پرداخت مالیات بر ارث سهام بورس

برای پرداخت مالیات بر ارث سهام بورس، وراث باید مدارک لازم را به مراجع مربوطه ارائه دهند. مهم‌ترین مدارک مورد نیاز عبارتند از:

• گواهی انحصار وراثت (اصلی و کپی): این گواهی مشخص می‌کند چه افرادی به عنوان ورثه قانونی شناخته می‌شوند و سهم هر کدام از دارایی‌های متوفی چگونه تعیین خواهد شد.
• گواهی فوت صادره از سوی سازمان ثبت احوال: ارائه این مدرک برای ثبت رسمی فوت و آغاز فرآیند رسیدگی به امور مالیاتی و انتقال دارایی‌ها ضروری است.
• کپی شناسنامه و کارت ملی متوفی و تمامی وراث: مدارک هویتی برای احراز اطلاعات متوفی و وراث و جلوگیری از هر گونه مغایرت در پرونده دریافت می‌شود.
• سند مالکیت سهام یا آخرین پرینت سبد دارایی (پورتفوی) از کارگزاری: این مدارک میزان سهام موجود در حساب بورسی متوفی را مشخص کرده و مبنای ارزش‌گذاری دارایی قرار می‌گیرد.
• اظهارنامه مالیاتی تسلیم‌شده در موعد مقرر: ثبت اظهارنامه مالیات بر ارث، یکی از مدارک مهم برای اعلام دارایی‌های متوفی و محاسبه مالیات مربوط به سهام است.

بهتر است قبل از مراجعه، از کامل بودن مدارک اطمینان پیدا کنید زیرا نقص هر کدام از این موارد می‌تواند روند انتقال سهام را طولانی‌تر کند.

مراحل گام به گام انتقال سهام متوفی در کارگزاری و سپرده‌گذاری مرکزی

پس از آماده‌سازی مدارک، وراث باید مراحل زیر را برای انتقال سهام طی کنند:

• ثبت‌نام و سجامی شدن تمامی وراث قانونی: ابتدا همه وراث باید در سامانه سجام ثبت‌نام و احراز هویت شوند. این اقدام برای این است که امکان انجام پروسه‌های مربوط به انتقال سهام فراهم شود.
• مراجعه به سامانه میراث جهت تقسیم هوشمند سهام عدالت: در صورتی که متوفی سهام عدالت داشته باشد، وراث باید از طریق سامانه میراث درخواست خود را ثبت کنند. این سامانه پس از بررسی اطلاعات، سهم هر یک از وراث را بر اساس گواهی انحصار وراثت مشخص می‌کند.
• مراجعه به دفاتر پیشخوان دولت یا کارگزاری‌های منتخب جهت انتقال سهام بورسی: پس از تکمیل مراحل ثبت اطلاعات، وراث می‌توانند درخواست انتقال سهام شرکت‌های بورسی متوفی را از طریق دفاتر پیشخوان دولت یا کارگزاری‌های منتخب ثبت کنند. پس از بررسی درخواست، سهام بر اساس سهم قانونی هر وارث منتقل خواهد شد.

در صورتی که اطلاعات وراث یا مدارک ارائه شده با یکدیگر مغایرت داشته باشند، فرآیند انتقال سهام تا رفع مشکل متوقف خواهد شد.

معافیت‌های قانونی و جریمه تأخیر در پرداخت مالیات بر ارث اوراق بهادار

علاوه بر نحوه محاسبه مالیات بر ارث سهام، آشنایی با معافیت‌های قانونی و آثار تأخیر در انجام تکالیف مالیاتی نیز برای وراث اهمیت زیادی دارد.

چه مواردی معاف از پرداخت مالیات بر ارث سهام هستند؟

به طور کلی خود سهام و اوراق بهادار از مالیات بر ارث معاف نیستند و انتقال آن‌ها به وراث، مشمول مالیات است. معافیت‌های قانونی بیشتر مربوط به برخی دارایی‌های مشخص مانند اثاثیه منزل محل سکونت متوفی یا مواردی است که قانون به صراحت تعیین کرده است. بنابراین سهام موجود در بورس معمولا در فهرست دارایی‌های مشمول مالیات بر ارث قرار می‌گیرد.

جریمه عدم تسلیم اظهارنامه و تاخیر در پرداخت مالیات بر ارث سهام

برای متوفیان بعد از ۱ فروردین ۱۳۹۵، قانون جریمه مستقلی برای عدم تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث پیش‌بینی نکرده است. با این حال، عدم ارائه اظهارنامه در مهلت قانونی ممکن است موجب محرومیت از برخی مزایای مالیاتی، از جمله امکان کسر بدهی‌های متوفی، هزینه‌های کفن و دفن و واجبات مالی و عبادی از ماترک شود.

محاسبه و تنظیم اظهارنامه مالیات بر ارث سهام بورس از الو کافی نت

اگر برای محاسبه مالیات بر ارث سهام بورس، تکمیل مدارک یا انتقال سهام متوفی به راهنمایی نیاز دارید، کافیست از طریق واتساپ، تلگرام، بله، ایتا 09335165845 مدارک موردنیاز خود را در اختیار کارشناسان الو کافی نت قرار دهید، تا کارشناسان مجموعه شما را در تمام مراحل راهنمایی کنند.

جمع‌بندی

انتقال سهام بورس و سهام عدالت متوفی، بدون آگاهی از قوانین مالیات بر ارث، ممکن است با تاخیر یا مشکلات اداری همراه شود. اطلاع از نرخ مالیات بر ارث سهام بورسی و سهام عدالت، مدارک مورد نیاز، مراحل انتقال و تفاوت قوانین مربوط به سهام بورسی، سهام عدالت و سهام غیربورسی، به وراث کمک می‌کند تا این فرآیند را با هزینه و زمان کمتری طی کنند. در صورت پیچیدگی پرونده یا وجود ابهام در محاسبه مالیات، استفاده از مشاوره تخصصی می‌تواند از بروز اشتباهات و اتلاف وقت جلوگیری کند.